Σύστημα Διαχείρισης Υγείας & Ασφάλειας στην Εργασία OHSAS 18001 / ΕΛΟΤ 1801

Το OHSAS 18001 εκδόθηκε το 1999, αναθεωρήθηκε το 2007 και αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρισμένα πρότυπα διεθνώς για τα Συστήματα Διαχείρισης Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.

Τα πρότυπα OHSAS 18001:2007 / ΕΛΟΤ 1801:2008 αφορούν την ανάπτυξη Συστημάτων Διαχείρισης Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία και εφαρμόζονται σε όλους τους τύπους εταιρειών, επιχειρήσεων και οργανισμών ανεξάρτητα από το μέγεθος και τη δραστηριότητά τους, με στόχο την αντιμετώπιση των κινδύνων για την Υγεία και Ασφάλεια των Εργαζομένων και την μείωση της  επικινδυνότητας.

Το πρότυπο προδιαγράφει τις απαιτήσεις ενός συστήματος διαχείρισης της ΥΕΑ ώστε ένας οργανισμός να:

Αναπτύσσει και να θέτει σε εφαρμογή μια πολιτική και στόχους που να λαμβάνουν υπόψη τις απαιτήσεις της κείμενης νομοθεσίας και πληροφορίες σχετικά με την επικινδυνότητα σε θέματα ΥΑΕ.
Υποστηρίζει και να προάγει τις καλές πρακτικές στην ΥΑΕ.
Ο οργανισμός ακολουθώντας τη διαδικασία εγκατάστασης, εφαρμογής και πιστοποίησης ενός Συστήματος Διαχείρισης Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία αποκτά τη δυνατότητα:

Να αποδεικνύει η διοίκηση την καθιέρωση και εφαρμογή της κατάλληλης τεκμηριωμένης πολιτικής  και τη δέσμευσή της αναφορικά με την αναγνώριση, την αξιολόγηση και τον έλεγχο των επαγγελματικών κινδύνων που σχετίζονται με την υγεία και ασφάλεια της εργασίας στο εύρος και τη κλίμακα που αφορά τη φύση της λειτουργίας της , καθώς και τη δέσμευσή της για τη διάθεση όλων των αναγκαίων πόρων για την εφαρμογή και τήρηση του συστήματος.
Να προσδιορίζεται με ακρίβεια το πεδίο εφαρμογής του ΣΔΥΑΕ, δηλαδή οι δραστηριότητες, οι σχετικοί κίνδυνοι, καθώς και οι μονάδες παραγωγής που καλύπτει το σύστημα
Να καθιερώνεται πολιτική που να ανταποκρίνεται πλήρως στους καθιερωμένους στόχους και σκοπούς της επιχείρησης, στις απαιτήσεις της υγείας και ασφάλειας της εργασίας, της τήρησης και εφαρμογής της νομοθεσίας, των αρμοδίων αρχών ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα επιστημονικά δεδομένα για την επικινδυνότητα των δραστηριοτήτων
Να διασφαλίζει ότι η καθιερωμένη πολιτική υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας  είναι διαθέσιμη και κατανοητή από το προσωπικό και από άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, εφαρμόζεται και τηρείται σε όλα τα επίπεδα οργάνωσης της επιχείρησης, αναθεωρείται ως προς την συνεχιζόμενη καταλληλότητά της και συνεχώς βελτιώνεται.
Να καθορίζονται, τεκμηριώνονται και να  γνωστοποιούνται οι σχετικές αρμοδιότητες, τα καθήκοντα και οι ρόλοι του προσωπικού εντός της επιχείρησης.
Να πραγματοποιεί τακτικές ανασκοπήσεις της συνεχιζόμενης καταλληλότητας του ΣΔΥΑΕ, που να περιλαμβάνουν πληροφορίες από αποτελέσματα επιθεωρήσεων, από ανατροφοδότηση πελατών και εργαζομένων, από έλεγχο επίδοσης διεργασιών και συμμόρφωσης προιόντων, από υλοποίηση προληπτικών και διορθωτικών ενεργειών, από συστάσεις για βελτίωση, από προηγούμενες ανασκοπήσεις, από επιπτώσεις των δυνητικών αλλαγών στο ΣΔΥΑΕ
Να καθιερώσει και τεκμηριώσει ένα ΣΔΥΑΕ το οποίο να διασφαλίζει ότι υφίστανται συγκεκριμένες διαδικασίες ώστε όλοι οι γνωστοί δυνητικοί κίνδυνοι εντός του πεδίου εφαρμογής είναι διαρκώς αναγνωρίσιμοι, επαρκώς ταυτοποιημένοι και εντοπισμένοι, έχει εκτιμηθεί πλήρως η συνεισφορά τους στην επαγγελματική επικινδυνότητα και ότι όλοι οι κίνδυνοι που απαιτούν έλεγχο, ελέγχονται με κατάλληλα μέτρα με ευθύνη κατάλληλα εκπαιδευμένων προσώπων.
Η ταυτότητα του κινδύνου και η σχετική εκτίμηση επικινδυνότητας πρέπει να περιλαμβάνει και να ενσωματώνει στοιχεία τέτοια που να εξασφαλίζουν την προληπτική δράση και όχι την εκ των υστέρων αντιμετώπιση, τη ταξινόμηση της επικινδυνότητας και την αναγνώριση των απαιτήσεων σχετικού ελέγχου με επικαιροποιημένο τρόπο και ικανοποιώντας καθιερωμένους (ποσοτικοποιημένους όπου είναι δυνατόν) αντικειμενικούς σκοπούς σε κάθε επίπεδο λειτουργίας και σχετικής δραστηριότητας της επιχείρησης.
Να προσδιορίσει και να περιγράψει την αλληλεπίδραση και σχέση του ΣΔΥΑΕ όταν το ενσωματώνει σε ένα υπάρχον ευρύτερο ΣΔΠ, ενώ σε κάθε περίπτωση το ΣΔΥΑΕ πρέπει να περιλαμβάνει και να αντιμετωπίζει τακτικές και μη δραστηριότητες είτε του προσωπικού είτε των επισκεπτών και υπεργολάβων στο χώρο εργασίας και για όλες τις εγκαταστάσεις εργασίας είτε παρέχονται από την επιχείρηση είτε από άλλον φορέα.
Να καθιερώσει τεκμηριωμένες διαδικασίες και σχέδιο ΣΔΥΑΕ, ώστε να διασφαλιστεί η συνεχής συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του προτύπου και της πολιτικής υγείας και ασφάλειας, καθώς και η διαρκής ενημέρωση και επιμόρφωση με τις εξελίξεις της νομοθεσίας, των σχετικών οδηγών και της επιστήμης.
Να καταρτιστεί ένα Σχέδιο ΥΑΕ που θα προδιαγράφει τους κινδύνους που απαιτούν έλεγχο, τα σημεία και θέσεις όπου πρέπει να ελέγχονται οι κίνδυνοι, τα κρίσιμα όρια που πρέπει να τηρούνται για τις επιλεγμένες κρίσιμες παραμέτρους ελέγχου, τις μεθόδους ελέγχου, μέτρησης και παρακολούθησης που επιλέγονται, τις διορθωτικές κινήσεις που σηματοδοτούν οι αποκλίσεις από τα όρια που τέθηκαν, τον υπεύθυνο ελέγχου κάθε σχετικού σημείου, τις επιπλέον διαδικασίες (πχ ανασκόπησης) και τα προγράμματα που υποστηρίζουν τη Διαχείριση ΥΑΕ, την επίτευξη των αντικειμενικών σκοπών σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα και τη θέση τεκμηρίωσης της παρακολούθησης και ελέγχου
Να ορίζεται ένα μέλος της Ανώτατης Διοίκησης που θα είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής και τήρησης του ΣΔΥΑΕ, της γραπτής ενημέρωσης προς τη διοίκηση για την επίδοση του ΣΔΥΑΕ και τις ανάγκες βελτίωσης του συστήματος και των σχετικών ενεργειών.
Η Διοίκηση είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη, εγκατάσταση, τήρηση και ανασκόπηση του ΣΔΥΑΕ από ορισμένα προς τούτο στελέχη που διαθέτουν γνώση και εμπειρία για τις λειτουργίες, τις διεργασίες και τους κινδύνους εργασίας εντός του πεδίου εφαρμογής. Η χρήση όποιων εξωτερικών ειδικών, πρέπει να διέπεται από γραπτή συμφωνία που αναλύει με σαφήνεια τις αρμοδιότητες και υπευθυνότητες που τους ανατίθενται από την επιχείρηση. 
Το  προσωπικό  οφείλει να διαθέτει τη δέουσα εκπαίδευση, επιμόρφωση και συνείδηση ώστε να αναγνωρίζει και να καταγράφει προβλήματα σχετικά με τις διεργασίες και το σύστημα, να προτείνει κατάλληλες διορθωτικές ενέργειες και να ελέγχει τις αποκλίσεις από τη συμμόρφωση μέχρι της άρσης της όποιας ανωμαλίας σχετίζεται με την υγεία και ασφάλεια της εργασίας σε όποιο επίπεδο λειτουργίας και αν εργάζεται, καθώς και να προτείνει κατάλληλα προληπτικά μέτρα ώστε να προλαμβάνονται συμβάντα και εμφανίσεις μη συμμορφώσεων στο σύστημα .
Το προσωπικό πρέπει να διαθέτει όλη την απαραίτητη ενημέρωση και απρόσκοπτη πληροφόρηση σχετική με το σύστημα και τις απαιτήσεις του, καθώς και την ελευθερία επικοινωνίας με τα στελέχη που έχουν επιφορτιστεί με την εφαρμογή του. Πρέπει επιπλέον να συμμετέχει στην ανάπτυξη και το σχεδιασμό των πολιτικών και διαδικασιών και να εκπροσωπείται για θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας και ενδεχόμενων μεταβολών των απαιτήσεων.
Να καθιερώνεται τεκμηριωμένη διαδικασία διαχείρισης (έκδοσης και ελέγχου) όλων των εγγράφων και δεδομένων που σχετίζονται με το ΣΔΥΑΕ
Να συντάξει ένα Εγχειρίδιο για την ΥΑΕ (περιέχει το αντικείμενο του ΣΔΥΑΕ και λεπτομερή περιγραφή του σχετικού σχεδιασμού, της μελέτης εκτίμησης επικινδυνότητας και των ενεργειών που αναλαμβάνονται)
Να σχεδιάσει, να συντάξει, να εφαρμόσει και να διατηρεί τεκμηριωμένες διαδικασίες
Να καθιερώσει κατάλληλα ελεγχόμενα έγγραφα, η χρήση των οποίων εξασφαλίζει τη λειτουργία και τον έλεγχο των διαδικασιών (έλεγχος εγγράφων νοείται  η έγκριση επάρκειάς τους πριν την έκδοση, η τακτική ανασκόπησή τους, η ταυτοποίηση και αναγνώριση των τροποποιήσεων, η διαθεσιμότητα και εξασφάλιση χρήσης μόνο των τρεχουσών εκδόσεων, η ευκρίνεια ανάγνωσης, η κατάλληλη διανομή και προσβασιμότητα σε αυτά  κλπ)
Να διατηρεί κατάλληλα ελεγχόμενα αρχεία τα οποία παρέχουν τις αποδείξεις συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις και αποτελεσματικής λειτουργίας του ΣΔΥΑΕ  (απόδοση ταυτότητας, αποθήκευση, προστασία, ανάκτηση, χρόνοι διατήρησης, τελική διάθεση, προσβασιμότητα κλπ)
Να προσδιορίζονται, να διατίθενται και να περιγράφονται με λεπτομέρεια οι πρώτες ύλες (χημικά, βιολογικά και φυσικά χαρακτηριστικά, προέλευση, χρόνος ζωής, συνθήκες παραλαβής, συσκευασίας, μεταφοράς και αποθήκευσης, προετοιμασία πριν τη χρήση) συμπεριλαμβανομένων και όποιων άλλων πληροφοριών σχετίζονται με την αξιολόγηση κινδύνων που αυτά επιφέρουν
Να προσδιορίζονται, να διατίθενται και να περιγράφονται με λεπτομέρεια τα προιόντα (χημικά, βιολογικά και φυσικά χαρακτηριστικά, χρησιμοποιούμενες πρώτες ύλες, χρόνος ζωής, συνθήκες διανομής και αποθήκευσης, προετοιμασία πριν τη χρήση) συμπεριλαμβανομένων και όποιων άλλων πληροφοριών σχετίζονται με την αξιολόγηση κινδύνων που αυτά επιφέρουν
Να σχεδιάζεται διάγραμμα ροής για κάθε προιόν ή/και κατηγορία προιόντων που καλύπτει το πεδίο εφαρμογής, το οποίο να περιλαμβάνει την αλληλουχία όλων των σταδίων παραγωγής, τη θέση όπου εισάγονται στη σχετική ροή πρώτες ύλες και όλα τα ενδιάμεσα προιόντα, τη θέση υλοποίησης επανακατεργασίας και ανακύκλωσης, τη θέση απομάκρυνσης ενδιάμεσων προιόντων, παραπροιόντων και αποβλήτων, τα κρίσιμα σημεία ελέγχου που καθορίζονται
Να καταστρώνονται κατάλληλα λεπτομερή σχεδιαγράμματα που δείχνουν τη ροή πρώτων υλών, ενδιάμεσων προιόντων και προιόντων εντός της επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων και παραμέτρων που σχετίζονται με εγκαταστάσεις, χωροταξία, εξοπλισμό και μηχανήματα, ώστε να αναγνωρίζονται πιθανές εστίες κινδύνων
Να αναγνωρίζονται όλοι οι δυνητικοί κίνδυνοι που ενδέχεται να εμφανιστούν ή να επανεμφανιστούν σε άλλο στάδιο της διεργασίας, να καταγράφονται, να αξιολογούνται με τρόπο τεκμηριωμένο για τη βαρύτητα και τη σημασία τους και να εντοπισθούν αυτοί που χρήζουν ελέγχου.
Να καθιερωθούν κατάλληλα προληπτικά μέτρα ελέγχου για τους κινδύνους που απαιτούν έλεγχο ώστε ο κίνδυνος να προλαμβάνεται, να εξαλείφεται ή να μειώνεται σε αποδεκτά επίπεδα. Αν δεν επαρκεί ή δεν υφίσταται κατάλληλη μέθοδος ελέγχου πρέπει να τροποποιείται η διεργασία ή το προιόν
Να καθιερωθούν, με συστηματικό τεκμηριωμένο τρόπο, για όλους τους κινδύνους που υπόκεινται σε έλεγχο, μέτρα ελέγχου σε ένα ή περισσότερα σημεία ελέγχου με παράλληλη υιοθέτηση των αντίστοιχων κρισίμων παραμέτρων που παρακολουθούνται, ώστε να προλαμβάνονται και να εξαλείφονται οι κίνδυνοι στη πηγή τους
Να εγκριθούν και να θεσπιστούν τα τεκμηριωμένα κατάλληλα όρια των  παραμέτρων παρακολούθησης, με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, τη νομοθεσία, τη διεθνή βιβλιογραφία και εμπειρία. Όπου κρίνεται σκόπιμο εκπονούνται και σχετικές προδιαγραφές και οδηγίες εργασίας. Τα  παραπάνω αφορούν και υπηρεσίες, αγαθά και εξοπλισμό που αγοράζεται ή διατίθεται από τρίτους και οι οποίοι ενημερώνονται για τις απαιτήσεις που απορρέουν από το σύστημα.
Να καθιερωθεί σύστημα παρακολούθησης για κάθε  σημείο ελέγχου, τέτοιο που μέσω μετρήσεων, παρατηρήσεων και συλλογής κατάλληλων δεδομένων να διατηρεί το σημείο υπό διαρκή έλεγχο και να περιλαμβάνει μέθοδο παρακολούθησης,  σχέδιο αντιμετώπισης εκτάκτων γεγονότων, αποτροπής ανεπιθύμητων καταστάσεων και ελαχιστοποίησης των όποιων απωλειών, καθώς και  υπεύθυνο παρακολούθησης, υπεύθυνο αξιολόγησης δεδομένων, ένδειξη της θέσης καταγραφής του αποτελέσματος, σχετικές υπογραφές και προτεινόμενες διορθωτικές κινήσεις
Να καθιερωθούν και να εφαρμόζονται κατάλληλες τεκμηριωμένες διορθωτικές ενέργειες, η υλοποίηση των οποίων εξασφαλίζει την επαναφορά των  καταστάσεων και συμβάντων που δημιουργούνται εντός ελέγχου.
 Να καθιερωθούν και να πραγματοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα ασκήσεις ετοιμότητας και δοκιμής της αποτελεσματικότητας των σχεδίων αντιμετώπισης εκτάκτων περιστατικών και γεγονότων
Να τηρούνται τα κατάλληλα αρχεία που τεκμηριώνουν τη λειτουργία του συστήματος, σε συνθήκες ασφάλειας, και προστασίας από ζημία και φθορά, για ικανό χρονικό διάστημα και με τρόπο που να διευκολύνει την άμεση ανάκτηση δεδομένων
Να τίθενται ποιοτικοί και ποσοτικοί δείκτες που μετρούν την αποτελεσματικότητα της επίδοσης του συστήματος και της επίτευξης των αντικειμενικών σκοπών, συμπεριλαμβανομένων τόσο προληπτικών δεικτών επίδοσης όσο και εκ των υστέρων δεικτών επίδοσης σχετιζόμενων με συμβάντα, ασθένειες, ατυχήματα κλπ
Να επιτυγχάνεται μέσω τεκμηριωμένης διαδικασίας η ιχνηλασιμότητα γεγονότων και σχετικών πληροφοριών, στοιχείων και δεδομένων για σκοπούς ανάσκόπησης και αξιολόγησης της συνεχιζόμενης καταλληλότητας των σχεδίων και κοινοποίησης ή ενημέρωσης  αρμόδιων ενδιαφερόμενων ή/και θιγόμενων
Να υλοποιείται ολοκληρωμένη, τεκμηριωμένη διαχείριση των μεθόδων και συσκευών μέτρησης και παρακολούθησης των  σημείων ελέγχου και συλλογής δεδομένων, όπως διακρίβωση και επαλήθευση, έλεγχοι και συντηρήσεις, προστασία από ζημίες και φθορές, ταυτοποίηση και αναγνώριση αποκλίσεων από τη δέουσα κατάσταση με βάση αναγνωρισμένα πρότυπα και μεθόδους 
Να εφαρμόζεται τεκμηριωμένη διαδικασία επιθεωρήσεων όλων των πτυχών της εφαρμογής του ΣΔΥΑΕ με τρόπο συστηματικό και με βάση σχετικό χρονικό προγραμματισμό. Να διεξάγονται αξιόπιστες εσωτερικές επιθεωρήσεις με βάση ένα πρόγραμμα και έναν πλήρη σχεδιασμό , από κατάλληλα εκπαιδευμένους και επιλεγμένους επιθεωρητές,  εδραζόμενες σε αρχές αμεροληψίας, ακεραιότητας και αντικειμενικότητας.
Να καθιερώνονται ανασκοπήσεις από τη διοίκηση που να οδηγούν στην απόδειξη διαρκούς συμμόρφωσης του ΣΔΥΑΕ με τις εκάστοτε ισχύουσες απαιτήσεις. Οι τακτικές ανασκοπήσεις  να περιλαμβάνουν πληροφορίες από αποτελέσματα επιθεωρήσεων, από ανατροφοδότηση εργαζομένων, από έλεγχο μέτρηση επίδοσης διεργασιών και συμμόρφωσης, από υλοποίηση προληπτικών και διορθωτικών ενεργειών, από συστάσεις για βελτίωση, από προηγούμενες ανασκοπήσεις, από επιπτώσεις των δυνητικών αλλαγών στο ΣΔΥΑΕ
Να οδηγούν οι προγραμματισμένες ανασκοπήσεις σε λήψη αποφάσεων και ενεργειών για τη βελτίωση του ΣΔΥΑΕ, την επικαιροποίηση των αντικειμενικών σκοπών και τη διάθεση αναγκαίων πόρων
Να καθιερωθούν τεκμηριωμένες διαδικασίες που εξασφαλίζουν ότι η Διοίκηση διατηρείται ενήμερη για νέα προιόντα και για αλλαγές στις πρώτες ύλες, στα προιόντα, στις υπηρεσίες, στις μεθόδους και εξοπλισμούς παραγωγής, στις εγκαταστάσεις παραγωγής, στη χωροθέτηση και συντήρηση συσκευών και μηχανημάτων, στα δίκτυα εξαερισμού, αποχέτευσης, ατμού και ύδρευσης, στα προγράμματα καθαρισμού και απολύμανσης, στα προσόντα του προσωπικού, στις απαιτήσεις πελατών, συμβάσεων και νομοθεσίας, στα παράπονα πελατών, στα επιστημονικά δεδομένα κλπ και που οφείλουν να ενσωματωθούν κατάλληλα στη τήρηση του ΣΔΥΑΕ